Παρασκευή, 31 Μαΐου 2013

Οι αρρώστιες των πουλερικών

Ποιες είναι οι πιο συνηθισμένες αρρώστιες και πως καταπολεμιούνται

Οι πιο συνηθισμένες αρρώστιες των πουλερικών είναι η χολέρα, η ψευδοπανώλης, η διφθερίτης κλπ.
Πριν να περιγράψουμε πως φαίνονται οι διάφορες αρρώστιες πρέπει να τις χωρίσουμε στις αρρώστιες που είναι κολλητικές, δηλ. προέρχονται από μικρόβια και σε κείνες που προέρχονται από παράσιτα, όπως είναι η ψώρα, οι ψείρες, τα τσιμπούρια και άλλες.
Στην πρώτη περίπτωση, οι κότες που θα παρουσιάσουν τα συμπτώματα της αρρώστιας πρέπει να ξέρουμε, ότι δεν γιατρεύονται ή αν καμιά φορά γιατρευθούν θα είναι καχεκτικές, και επικίνδυνες να ξαναφέρουν την αρρώστια στο κοτέτσι. Για αυτό τις μεν άρρωστες κότες πρέπει να τις σφάζουμε και να τις θάφτουμε σ' ένα βάθος τουλάχιστον ένα μέτρο, μαζί με λίγο ασβέστη άσβεστο, το δε κοτέτσι να το απολυμαίνουμε με ασβέστωμα και εν ανάγκη και με φωτιά. Επίσης πρέπει γα πλένουμε καθαρά και να ασβεστώνουμε τις ταΐστρες και τις ποτίστρες και αν μας είναι δυνατόν, ιδίως για τη Χολέρα και για την Διφθερίτιδα να μπολιάζουμε τις άλλες κότες.

Και τώρα ας περιγράψουμε με λίγα λόγια πώς παρουσιάζεται η κάθε αρρώστια.

Χολέρα
Η αρρώστια αυτή, η οποία δεν έχει καμιά σχέση με τη χολέρα των ανθρώπων, παρουσιάζεται έξαφνα και κάνει την κότα, πού την έχει προσβάλλει, να παρουσιάζεται κουρασμένη σαν να νυστάζει και να κάθεται μαζεμένη και ακίνητη με τις φτερούγες πεσμένες, το κεφάλι της χωμένο μέσα στις πλάτες της και τα μάτια μισόκλειστα, χωρίς να τρώει άλλα να θέλει νερό. Από την μισοανοιγμένη μύτη της, τρέχει ένα πηχτό σάλιο και το λειρί της μαραμένο, παίρνει ένα χρώμα μελιτζανί, έχει μεγάλο πυρετό και σε δύο έως πέντε ώρες, με μερικούς σπασμούς ψοφάει.,
Στην οξεία αυτή μορφή της αρρώστιας παρουσιάζεται διάρροια στην αρχή βρωμερή, σταχτερή και κατόπιν ματωμένη και ανακατωμένη με αφρούς και μύξες ασπριδερές.
Καμιά φορά η κότα πού έχει προσβληθεί από χολέρα, μπορεί να ψοφήσει χωρίς κανένα σημάδι αδιαθεσίας, ξαφνικά εκεί που τσιμπολογά την τροφή και κακαρίζει, ή μόλις γεννήσει το αυγό. Άλλοτε πάλι την πιάνει μια ξαφνική αδιαθεσία και πέφτει χάμω σαν να της έχει έλθει ταμπλάς.
Όπως είπαμε πάρα πάνω θεραπεία δεν υπάρχει, αλλά μπορούμε να προλάβουμε την διάδοση της στα άλλα πουλιά ή στο κοτέτσι μας, αν δεν έχει έλθει ακόμη, μπολιάζοντας τις κότες μας. Το μπόλιασμα αυτό είναι δύο ειδών : Το ένα είναι όταν η αρρώστια δεν έχει φθάσει στο κοτέτσι μας. Το άλλο είναι όταν η αρρώστια έπεσε στο κοτέτσι μας και το πρώτο μπόλι, επειδή χρειάζεται 8-10 ημέρες για να ενεργήσει, δεν μπορεί να μας γλυτώσει τις κότες μας από την αρρώστια. Περισσότερες πληροφορίες θα ζητήσετε είτε από τον Νομοκτηνίατρον της περιφερείας σας ή από την Γεωργική υπηρεσία.

Η πανούκλα των ορνίθων
Η πανούκλα των κοτών παρουσιάζεται σαν αδελφή της χολέρας, αλλά δεν έχει την κεραυνοβόλο μορφή της χολέρας. Παρουσιάζεται δε με δύο μορφές : την οξεία και τη μαλακιά.
Στην πρώτη μορφή, η κότα, είναι σαν μελαγχολική, αδυνατισμένη, όλο νυστάζει και πηγαίνει ολομόναχη στην πιο απόμερη μεριά, έχει μεγάλη και εδώ θερμοκρασία, έχει αναπνοή βιαστική και ανασαίνει ανοίγοντας την μύτη της κάθε φορά. Κρατά το κεφάλι μαζεμένο στο κορμί της και τις φτερούγες ριγμένες κάτω. Το λειρί της και τα χαρχάλια της στην αρχή κιτρινίζουν και κατόπιν παίρνουν χρώμα μελιτζανί με σκούρους λεκέδες. Συνήθως δε έχει διάρροια. Τα συμπτώματα αυτά, όσο προχωρεί η αρρώστια, βαραίνουν περισσότερο, έως ότου αρχίζει το ψυχομάχημα, πέφτει η θερμοκρασία της κάτω από τη φυσική και η κότα ψοφάει. Η αρρώστια στη μορφή αυτή κρατάει 2- 3 ήμερες. Στην άλλη μορφή, την μαλακιά, η αρρώστια βαστάει 3-5 και κάποτε έως 8 ήμερες με τα ίδια πάντοτε συμπτώματα. Η κότα δεν τρώει, δεν πίνει και κάθεται ακίνητη σαν να κλωσά, και αν
υποχρεωθεί να περπατήσει τρικλίζει. Μια μύξα κιτρινωπή, γυαλιστερή της φράζει τα ρουθούνια και όσο προχωρεί η αρρώστια παθαίνει παράλυση του ποδιού, του λαιμού ή και γενική. Κατά το ψυχομάχημα και έπειτα από το θάνατο, βγαίνει από το στόμα της μία υγρή ύλη.
Όπως φαίνεται από τα πιο πάνω, η πανούκλα με την χολέρα μπορεί να μπερδευτούν μια χαρά. Εκείνο πού τις κάνει οπωσδήποτε να διαφέρουν είναι: Πρώτον ότι η πανούκλα δεν πειράζει μόνον τις κότες αλλά και τα άλλα πουλιά και τα κουνέλια και δεύτερον από τα συμπτώματα που αφήνει έπειτα από το θάνατο. Για την αρρώστια αυτή δεν υπάρχει ούτε θεραπευτικό, ούτε προληπτικό φάρμακο, προκειμένου για τα χωριά.
Και για τη μία και για την άλλη, πρέπει τα μεν άρρωστα να τα σφάζουμε και να τα θάφτουμε, να απολυμαίνουμε καλά το κοτέτσι, τις ταΐστρες και τις ποτίστρες με ασβεστόνερο μέσα στο όποιο ρίχνουμε Κρεολίνη 5 ο]ο. Πριν όμως γίνει το ασβέστωμα και η απολύμανσης πρέπει να καθαρισθούν όλα με ξύσιμο και σκούπισμα προσεκτικό, το πάτωμα, οι τοίχοι, οι κούρνιες, οι ποτίστρες να πλυθούν με ζεματιστό νερό, με αλισίβα και με διάλυση 2 ο]ο φαινικού οξέος. Τα σκουπίδια τα θάφτουμε μαζί με ασβέστη άσβεστο και τα κοτέτσια τα αφήνουμε να αερισθούν 5-6 ημέρες, χωρίς να βάλουμε μέσα κότες.

ΔιφΘερίτις των πουλερικών
Ύστερα από τη Χολέρα και την Πανούκλα πιο επικίνδυνη αρρώστια είναι η Διφδερίτις την οποίαν ονόμασαν έτσι γιατί παρουσιάζει μέσα στο στόμα τα ίδια συμπτώματα που παρουσιάζει και στον άνθρωπο.
Όταν προσβληθεί μία κότα, από διφθερίτι στην αρχή παρουσιάζεται μελαγχολική με αδυναμία και ανορεξία. Σιγά σιγά η αδυναμία αυτή αυξάνει, η κότα ζητάει να μένει μοναχή της, έχει τα πούπουλα ανασηκωμένα, το κεφάλι και το λαιμό χωμένα στο κορμί και την ράχη καμπουριαστή. Η ανάσα της κάνει ένα σφύριγμα και καταπίνει με μεγάλη δυσκολία. Τα περισσότερα από αυτά τα συμπτώματα τα βλέπει κανείς και σε άλλες αρρώστιες. Εκείνο πού ιδιαιτέρως μας δείχνει πώς ή αρρώστια είναι διφθερίτις είναι αυτά που παρουσιάζονται στο λαιμό της, τα μάτια της, τα ρουθούνια της. Αν ανοίξουμε το στόμα του άρρωστου πουλιού στην αρχήν το βλέπουμε όλο ερεθισμένο και φλογισμένο, επάνω δε στην γλώσσα παρατηρούμε μικρούς σταχτοκίτρινους λεκέδες σαν εξάνθημα σπειρωτό. Οι λεκέδες αυτοί μεγαλώνουν γρήγορα και ξαπλώνοντας γεμίζουν το στόμα και μάλιστα στο βάθος του. Σε 2-3 ημέρες γίνονται μάζες κιτρινωπές, σαν σάλιο πηγμένο και κολλημένο στα διάφορα μέρη του στόματος και μοιάζουν σαν τις πλάκες της διφθερίτιδος του ανθρώπου. Πολλές φορές αυτές οι πλάκες σχηματίζουνε γύρω τους ένα περιθώριο κόκκινο, ξεκολάνε εύκολα και τότε στη θέση τους φαίνεται μια πληγή κατακόκκινη πρησμένη και χωμένη μέσα στις σάρκες του στόματος.
Όταν φθάσει στο σημείο αυτό το άρρωστο πουλί, δεν μπορεί πια να καταπιεί τίποτε, κρατά μισοανοιχτό το στόμα του, που από τις γωνιές του τρέχει ένα σάλιο σαν μύξα με αφρούς. Μη τρώγοντας η κότα αδυνατίζει ολοένα έως ότου ψοφάει από νηστεία.
Από το στόμα το κακό ξαπλώνει μέσα στο λάρυγγα, αρχίζει η διάρροια και συχνότερα παθαίνουν τα μάτια και τα ρουθούνια, μάλιστα πολλές φορές αρχίζει πρώτα από αυτά.
Τα μάτια τότε κοκκινίζουν, τα ματόφυλλα πρήζονται και μένουν κολλημένα από ένα πηχτό άσπρο υγρό, η κόρη του ματιού θολώνει και το πουλί στραβώνεται τέλεια, ενώ από τα ρουθούνια του τρέχει ένα υγρό σα γάλα.
Στην άλλη μορφή, τη χρόνια, περνούμε είδηση για την αρρώστια, όταν αρχίσει να παθαίνει το στόμα και τα μάτια.
Η πρώτη, η οξεία μορφή, διαρκεί 5-8 ήμερες, η άλλη μπορεί να διαρκέσει και ένα μήνα.
Πουλιά άρρωστα από διφθερίτιδα, όταν είναι μάλιστα δυνατά και καλοθρεμμένα, μπορούν να γιατρευθούν. Τα περνουμε ένα-ένα και με ένα τσιμπιδάκι προσπαθούμε να τους βγάλουμε τις πλάκες πού έχουν μέσα στο στόμα, τις πληγές που μένουν τις αλείφουμε με ένα ξυλαράκι τυλιγμένο με βαμβάκι καθαρά βουτημένο με βάμμα ιωδίου ή διάλυση φαινικού οξέος 2 ο]ο ή με νέφτι.
Επειδή όμως οι πλάκες αυτές ξαναγίνονται με μεγάλη ευκολία, γι' αυτό πρέπει να κάνουμε αυτή τη θεραπεία κάμποσες φορές έως ότου θεραπευτεί το πουλί.
Και για την αρρώστια αυτή πρέπει να κάνουμε ότι και για τις άλλες, δηλαδή, να ξεχωρίσουμε αμέσως τις άρρωστες κότες, να απολυμάνουμε καλά το κοτέτσι βγάζοντας τις γερές κότες για 8 - 10 ημέρες από το κοτέτσι, εάν δε η αρρώστια είναι πολύ προοδευμένη στις άρρωστες κότες, τότε καλό είναι να τις σφάξουμε και να τις θάψουμε βαθειά μαζί με ασβέστη.

Ευλογία των πουλερικών
Η αρρώστια αυτή, είναι εν είδος διφθερίτιδας, αλλά εξωτερική του δέρματος.
Παρουσιάζεται ως ένα εξάνθημα, το οποίο βγαίνει προ πάντων στη βάση της μύτης, στο λειρί, στα χαρχάλια, γύρω στο αυτί και στα ματόφυλλα. Πολύ σπάνια φανερώνεται και σε μέρη που είναι σκεπασμένα από φτερά. Στα μέρη πού παρουσιάζεται αυτή η αρρώστια, βγαίνουν σπυριά μεγάλα σαν ένα κεφάλι καρφίτσας έως ένα σπυρί καλαμποκιού, σταχτοκίτρινο, τα οποία σκεπάζονται, έπειτα από λίγο καιρό, με μια κρούστα σκούρα και έχουν μέσα τους μία κίτρινη ύλη. Πολλές φορές, όταν βγαίνουν το ένα σιμά στο άλλο, φαίνονται σαν μία μεγάλη κρεατοελιά.
Εάν η αρρώστια πιάσει στα ματόφρυδα, τότε αυτά πρήζονται, φλογίζονται από μέσα και τσιμπλιάζουν.
Όταν η Ευλογία των πουλιών είναι πολύ ξαπλωμένη, το αρρωστημένο πουλί αδυνατίζει, το πιάνει πυρετός, γίνεται αναιμικό και ψοφάει από μαράζωμα .
Εάν αντέξει στην αρρώστια τα εξανθήματα της Ευλογίας ξηραίνονται και πέφτουν, το δε πουλί που έπαθε την ευλογία δεν ξανά κολλάει.
Η αρρώστια αυτή δεν είναι πολύ επικίνδυνη και γιατρεύεται εύκολα αλείφοντας τα σπυριά με βάμμα ιωδίου, νέφτι και βενζίνη, μάλιστα καλό θα ήταν να μεταχειριζόμαστε πότε το ένα και πότε το άλλο. Είναι απόλυτος ανάγκη να γίνει απολύμανσης του κοτετσιού, ασβέστωμα και χώρισμα των άρρωστων πουλιών.

Ψώρες των πουλερικών
Οι ψώρες γίνονται από κάτι μικρά έντομα, τα όποια ευρίσκονται στο χώμα και μέσα στα κοτέτσια, παρουσιάζονται με πληγές στην επιδερμίδα των ποδιών (ψώρα των ποδιών), στο σώμα ολόκληρο και τότε πέφτουνε τα φτερά.
Η θεραπεία της Ψώρας είναι εύκολη. Με ένα μπάνιο με χλιαρό νερό, βγάζουμε πρώτα τις κρούστες και πλένουμε καλά το χωρίς φτερά σώμα. Αφού στεγνώσουν, βάζουμε μία αλοιφή που λέγεται «Έ λ μ ε ρ ί χ, έτσι θα την ζητήσετε στα Φαρμακεία, και έπειτα αλείφουμε τα πόδια με γλυκερίνη ή βαζελίνη. Έπειτα από δύο μέρες τα σαπουνίζουμε και η ψώρα γιατρεύεται. Εις την ψώρα του κορμιού κάνουμε μετά από την σαπουνάδα και το άλειμμα με την γλυκερίνη ένα πασπάλισμα με μία εντομοκτόνο σκόνη. Τη θεραπεία αυτή επαναλαμβάνουμε δύο τρεις φορές φροντίζοντας να κάψουμε τις κρούστες που βγάζουμε από τα ποδάρια ή από το σώμα. Και για την αρρώστια αυτή όπως και για τις άλλες πρέπει να απομακρύνουμε αμέσως τις άρρωστες κότες και να απολυμάνουμε καλά το κοτέτσι και τις κούρνιες.

Κασίδα
Η κασίδα αρχίζει συνήθως από το λειρί και από τα χαρχάλια με κάτι άσπρες κοκκίδες, οι οποίες σιγά-σιγά μεγαλώνουν και σμίγουν ώστε να σκεπάσουν όλο το λειρί με ένα στρώμα άσπρης σταχτερής μάζας. Η μάζα αύτη λίγο-λίγο γίνεται πιο χονδρή και τέλος σχηματίζει μία κρουστά. Αργά και προχωρώντας ολοένα η αρρώστια, πάει και πάρα πέρα στο πετσί της κεφαλής, στο λαιμό και τέλος σε όλο το σώμα, αν εν το μεταξύ το αρρωστημένο πουλί δεν ψοφήσει. Το πετσί κατσιδιάζοντας χοντραίνει και γιομίζει από κρούστες σαν λέπια, οι οποίες πρώτα τριγυρίζουν την βάση των φτερών και έτσι τα κάνουν σε λίγο να πέφτουν.
Όταν αυτή η αρρώστια περάσει, από το λειρί εις το πετσί της κεφαλής, τότε αρχίζει το αδυνάτισμα του άρρωστου πουλιού το οποίον βγάζει μία ιδιαίτερη μυρωδιά μούχλας και τέλος ψοφάει από εξάντληση.
Η κασίδα στην αρχή ξαπλώνει αργά και συνήθως περνούν αρκετές εβδομάδες έως ότου σκεπάσει όλο το λειρί. Όταν όμως φθάσει στο πετσί του κεφαλιού και στο λαιμό, το ξάπλωμά της γίνεται με μεγάλη γρηγοράδα.
Η κασίδα γιατρεύεται όσο ακόμη μένει περιορισμένη στο κεφάλι, όταν όμως περάσει στο λαιμό και μάλιστα στο σώμα, συμφέρει καλλίτερα να σφάξουμε το πουλί, το οποίο τρώγεται.
Μόλις φανεί η αρρώστια, πρέπει αμέσως να ξεχωρίσουμε τα κασιδιασμένα πουλερικά και να τα απολυμάνουμε αμέσως και καλά το κοτέτσι, και εάν είναι σε υγρό μέρος να το μεταφέρουμε σε άλλο μέρος στεγνό, γιατί ή υγρασία βοηθάει στην ανάπτυξη της αρρώστιας.
Όσο για τη θεραπεία των αρρώστων πουλερικών, μεταχειριζόμαστε «αλοιφή του Καλομελάν» (1-8) ή διάλυση κανονική Σουμπλιμέ, επίσης βενζίνη, φαινικό οξύ ανάμικτο με πράσινο σαπούνι (1-20) μία φορά την ημέρα, έως ότου εξαφανιστεί η αρρώστια.

Οι ψύλλοι, οι ψείρες και τα τσιμπούρια των πουλερικών
Και τα τρία δείχνουν ότι τα κοτέτσια μας είναι ακάθαρτα. Ο καλλίτερος τρόπος για να κυνηγήσουμε τα έντομα αυτά, είναι το συχνό άσπρισμα και η απολύμανση του κοτετσιού. Δεύτερον το πασπάλισμα των πουλιών με μία εντομοκτόνο σκόνη και επί πλέον πρέπει να έχουμε στην διάθεση των πουλερικών μας ένα μέρος προφυλαγμένο από τις βροχές για αμμόλουτρο. Το αμμόλουτρο αυτό πρέπει να αποτελείται από 10 μέρη άμμο, 10 μέρη στάχτη, 1/2 μέρος θειάφι και 1/2 ασβέστη. Για να μη μπορούν τα παράσιτα αυτά να κολλάνε στις κότες μέσα ατό κοτέτσι τη νύχτα πού κουρνιάζουν, πρέπει να απομονώσουμε τις κουρνιάστρες βάζοντας τα ποδάρια των στηριγμάτων των μέσα σ' ένα κουτί πού περιέχει νερό με φαινικό οξύ ή κρεολίνη 3 ο]ο.

Πηγή: Η κόττα-Α. Παρασκευόπολου-Αθήναι 1949

Τα κοτόπουλα, κλωσσόπουλα

Περιγραφή εξωτερικών χαρακτηριστικών των ορνίθων

Καλή ωοτόκος
Λειρί: Μεγάλο, έντονο κόκκινο, μαλακό στιλπνό
Πρόσωπο: Λεπτό, αδυνατισμένο, μαλακό

Πρωκτός: Διεσταλμένος, μεγάλος, επιμήκης, μαλακός, υγρός
Οστά λεκάνης: Λεπτά, εύκαμπτα. Οι κορυφές τους στρέφονται προς τα έξω και σχηματίζουν μεγάλο άνοιγμα, που χωρεί 2 έως 3 δάκτυλα
Κοιλιακή χώρα: Εκτεταμένη, μαλακή, εύκαμπτη
Στέρνο: Εξέχον με κλίση προς τα κάτω που σχηματίζει άνοιγμα μεταξύ οστών λεκάνης 3-4 δακτύλων
Δέρμα: Μαλακό, απαλό
Μάτια: Εξέχοντα, φωτεινά, ζωηρά
Πτέρωμα: Φθαρμένο, λερωμένο, άτονο αλλά πυκνό
Πόδια: Άσπρα, λεπτά, πλακουδερά, λιπαρά

Σκάρτη
Λειρί: Μικρό, ξεθωριασμένο, ξηρό, λεπιασμένο
Πρόσωπο: Σαρκώδες, ξηρό, τραχύ
Πρωκτός: Μικρός, συνεσταλμένος, στρογγυλός, ξηρός
Οστά λεκάνης: Χοντρά, άκαμπτα. Οι κορυφές τους στρέφονται προς τα μέσα και σχηματίζουν μικρό άνοιγμα που χωρεί μόνο 1 έως 2 δάκτυλα
Κοιλιακή χώρα: Περιορισμένη, παχιά, σκληρή
Στέρνο: Κλίνει προς τα επάνω και περιορίζει το διάστημα μεταξύ οστών λεκάνης σε 2 δάκτυλα
Δέρμα: Χονδρό, ξηρό με υπόστρωμα λίπους
Μάτια: Ρουφηγμένα, άτονα, σκυθρωπά
Πτέρωμα: Σημεία πτερόρροιας, αραιό
Πόδια: Κίτρινα, στρογγυλά, λεία

Γενικές αρρώστιες
-C.R.D. χρόνια αναπνευστική νόσος
-Μολυσματική κόρυζα
-Εσωτερική διφθερίτη
-Ψευδοπανώλη
-Κοκκιδίαση
-Εντερίτις
-Σκουλήκια
-Ψείρες και τσιμπούρια

Για την εντερίτιδα μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε γαλαζόπετρα (θεϊκό χαλκό) σκόνη 1 – 1.5 κιλό σε ένα τόνο φύραμα (καλή πρόσμιξη) επί 3-5 ημέρες. Με διακοπή μιας βδομάδας επαναλαμβάνετε αν είναι ανάγκη 3 ακόμα ημέρες.

Η γαλαζόπετρα μπορεί να δοθεί και με το νερό έως εξής:
Πρώτα παρασκευάζουμε ένα βασικό διάλυμα με αναλογία 32 γραμ. γαλαζόπετρα σκόνη, 4 κιλά νερό και μισό κιλό ξύδι. Βάζουμε σε ένα δοχείο την μισή ποσότητα του νερού (τα 2 κιλά) ρίχνουμε τη γαλαζόπετρα και μετά το μισό κιλό ξύδι. Αναταράσσουμε καλά για να διαλυθεί η γαλαζόπετρα και μετά προσθέτουμε και τα υπόλοιπα 2 κιλά νερό. (Μη χρησιμοποιείτε μεταλλικά δοχεία παρά μόνο πήλινα, ξύλινα, εμαγιέ ή πλαστικά).
Αυτό είναι το βασικό διάλυμα. Είναι δηλητήριο και πρέπει να προσέχετε τα παιδιά σας. Για περισσότερη ασφάλεια κολλήστε απάνω ετικέτα με την ένδειξη δηλητήριο.
Από το βασικό διάλυμα παρασκευάζουμε την διάλυση που δίνουμε στα πουλιά. Δύο μεγάλες κουταλιές βασικό διάλυμα σε κάθε 3.5 κιλά νερό (διάλυμα 1:2000).

Εμβολιασμοί
Οι νεοσσοί πρέπει να εμβολιάζονται στον καιρό τους. Εμβολισμοί γίνονται εναντίον 2 ασθενειών. Της ψευδοπανώλους και της διεφθερίτιδος.

Πρόγραμμα εμβολιασμών
4 ημερών
Σταγόνα στο μάτι ή στο πόσιμο νερό για την ψευδοπανώλη
4 εβδομάδων
Στο πόσιμο νερό για την ψευδοπανώλη
10-12 εβδομάδων
Τσίμπημα στη μεμβράνη της φτερούγας για τη διφθερίτιδα
4 μηνών
Ένεση στο στήθος για την ψευδοπανώλη

Καθαρισμός και απολύμανση του κοτετσιού
Πλύνετε καλά το δάπεδο με βούρτσα και διάλυση καυστικής ποτάσας 2-3% και καθαρίστε τις ταΐστρες και ποτίστρες με την ίδια διάλυση καυστικής ποτάσας. Η καθαριότητα είναι το πρώτο βήμα για την πρόληψη των ασθενειών.

Απολύμανση εναντίον των παρασίτων
Μετά την καθαριότητα ακολουθεί η απολύμανση και η εξόντωση των εξωτερικών παρασίτων των ορνίθων (ψείρες, τσιμπούρια κλπ.) Για να επιτύχουμε καλή απολύμανση ψεκάζουμε με ψεκαστήρα όλες τις εξωτερικές επιφάνειες, προσπαθώντας ώστε το φάρμακο να εισχωρεί σε όλες τις ρωγμές και χαραμάδες όπου κυρίως καταφεύγουν και κρύβονται τα παράσιτα. Αυτό γίνετε γιατί το συγκεκριμένο φάρμακο δρα με την επαφή, δηλαδή σκοτώνει τα παράσιτα μόνο όταν τα αγγίξει. Φάρμακα κατάλληλα για αυτό το σκοπό είναι το γαλάκτωμα πετρελαίου και γενικά όλα τα παρασκευάσματα που έχουν ως βάση το πετρέλαιο.

Απολύμανση εναντίον των μικροβίων
Μετά το καθάρισμα και την απολύμανση των κοτετσιών εναντίον των εξωτερικών παρασίτων ακολουθεί απολύμανση εναντίον των μικροβίων. Η απολύμανση αυτή μπορεί να παραληφθεί κάτω από κανονικές συνθήκες, καθίσταται όμως απαραίτητη, ύστερα από ξέσπασμα αρρώστιας.
Δεν υπάρχει πιο δραστικό απολυμαντικό εναντίον των μικροοργανισμών από τη φορμόλη. Έχει και το πλεονέκτημα ότι είναι φθηνή. Διαλύουμε 5% φορμόλη σε νερό και ψεκάζουμε με ψεκαστήρα πιέσεως τους τοίχους, το δάπεδο και τις φωλιές. Αν δε διαθέτουμε ψεκαστήρα κάνουμε την ίδια δουλειά με βούρτσα.
Κατά την διάρκεια του καθαρισμού ή της απολυμάνσεως έχουμε τις πόρτες και τα παράθυρα ανοιχτά για να φεύγουν τα αέρια έξω και φυσικά παίρνουμε τις απαραίτητες προφυλάξεις ρούχα, γάντια, μάσκα κλπ.

Παλιότερα η απολύμανση γινόταν ρίχνοντας στο βρεγμένο ακόμα κοτέτσι αμέσως μετά τον καθαρισμό του, άσβεστο ασβέστη σε σκόνη.

Απλά όμως άγνωστα

Πόσο νερό πίνουν οι κότες
Κατανάλωση νερού από 100 πουλιά ανάλογα με την ηλικία
1η εβδομάδα 4 κιλά την ημέρα
2η εβδομάδα 8 κιλά την ημέρα
3η εβδομάδα 8 κιλά την ημέρα
4η εβδομάδα 8 κιλά την ημέρα
6η εβδομάδα 12 κιλά την ημέρα
8η εβδομάδα 12 κιλά την ημέρα
10η εβδομάδα 16 κιλά την ημέρα
12η εβδομάδα και πάνω 20 κιλά την ημέρα

Πόση κοπριά παράγουν οι όρνιθες
100 κότες μέσου ζωντανού βάρους 2.2 κιλών παράγουν τον χρόνο 1930 κιλά κοπριά που περιέχει 20 κιλά άζωτο, 7 κιλά κάλιο και 16 κιλά φώσφορο

Διάρκεια εκκολάψεως αυγών
Όρνιθας 21 ημέρες
Πάπιας 28 ημέρες
Πάπιας (Μοσκόβου) 35-37 ημέρες
Χήνας 28-32 ημέρες
Ινδιάνου 28 ημέρες
Φραγκόκοτας 28 ημέρες
Περιστεριού 18-20 ημέρες
Καναρινιού 14 ημέρες
Κύκνου 42 ημέρες
Φασιανού 21-24 ημέρες

Θερμοκρασία περιβάλλοντος νεοσσών
Την 1η εβδομάδα 34 βαθμούς
Την 2η εβδομάδα 32 βαθμούς
Την 3η εβδομάδα 30 βαθμούς
Την 4η εβδομάδα 28 βαθμούς

Και μετά κάθε εβδομάδα 3 βαθμούς χαμηλότερη έως τους 16 βαθμούς. Η θερμοκρασία περιβάλλοντος, όπου τρώνε και κινούνται οι νεοσσοί είναι χαμηλότερη γύρω στους:

20-18 βαθμούς τις πρώτες 2-3 εβδομάδες
16-15 βαθμούς μετά την 3η εβδομάδα

Πηγή: Πρακτικές οδηγίες για την διατροφή και επίβλεψη των ορνιθών υπό Ιωαν. Κυλάβου/Αθήναι Νοέμβριος 1968

Τροφές για κότες

Η κότα πρέπει να φάει 8 έως 10 οκάδες τροφή για να μας δώσει μία οκά ζωντανό βάρος ή μία οκά αυγά δηλαδή 20-25 αυγά, εκτός όμως αυτού μέσα στη τροφή που θα δώσουμε στις κότες μας, οι λευκωματώδεις ουσίες πρέπει να βρίσκονται σε αναλογία 16-18 %.
Κατά διαφόρους υπολογισμούς και δοκιμές στις πρώιμες ράτσες ορνίθων δηλαδή σ’ εκείνες που μεγαλώνουν γρήγορα, η τροφή που χρειάζεται για να γίνει μία οκά κρέατος διαφέρει αναλόγως με την ηλικία των κοτών.
Τις πρώτες δεκαπέντε ημέρες το βάρος της κότας αυξάνει κατά 4 γραμμάρια την ημέρα τρώγοντας 10 γραμμάρια σπόρους.

Κατά το δεύτερο δεκαπενθήμερο το βάρος αυξάνει κατά 10 γραμμάρια με τροφή 30 γραμμάρια σπόρους την ημέρα.
Το δεύτερο μήνα η αύξηση είναι 15 γραμ. με τροφή 55 γραμμάρια.
Τον τρίτο μήνα η αύξηση είναι 20 γραμ. με τροφή 80 γραμ. την ημέρα
Μετά τον τρίτο μήνα η πουλάδα τρώγει επίσης 80 γραμμάρια σπόρους την ημέρα αλλά η αύξηση του βάρους της δεν είναι πλέον 20 γραμμάρια κάθε ημέρα παρά μόνο δεκαπέντε και βαθμηδόν λιγοστεύει η αναλογία. Μ’ άλλα λόγια οι κότες υπόκεινται στον ίδιο φυσιολογικό νόμο, σύμφωνα με τον οποίο όσο τα ζώα είναι νέα, τόσο και μεγαλώνουν γρηγορότερα και τόσο η τροφή που χρειάζεται για να κάνουν μία οκά βάρος είναι λιγότερη. Για τον πτηνοτρόφο έχει μεγάλη σημασία να ξέρη πότε σταματά η αύξηση του βάρους των ορνίθων, που τρέφει και πότε δεν έχει πλέον κέρδος να διατηρεί πετεινάρια και πουλάδες που προορίζει για το κρέας τους.
Γενικώς έχει παρατηρηθεί ότι οι πετεινοί μεγαλώνουν γρηγορότερα διότι όχι μόνο τρώνε περισσότερο από τις πουλάδες αλλά ωφελούνται και περισσότερο από τις τροφές που τρώνε.
Τροφές για κότες.
Οι τροφές πού δίδομε στις κότες αναλόγως με την προέλευσή τους ξεχωρίζονται σε τρεις κατηγορίες.
1) Σε τροφές ζωικές όπως είναι τα σκουλήκια, το κρέας, το κρεατάλευρο, το ψαράλευρο, το αίμα, το γάλα, το τυρόγαλο, οι ακρίδες κ.λ.π.
2) Οι φυτικές τροφές είναι οι διάφοροι σπόροι, το σιτάρι, το καλαμπόκι, το κριθάρι, ο σπόρος του ηλίου, το κεχρί, ο λιναρόσπορος, το καναβούρι, η πατάτα, το χλωρό χορτάρι τα διάφορα λαχανικά κλπ.
3) Οι μεταλλικές τροφές δηλαδή τα άλατα είναι το κοκκαλάλευρο, το στρειδάλευρο, τα κελύφη των αυγών, οι διάφορες πετρίτσες που καταπίνουν κλπ.
Πως θα βρούμε τις διάφορες τροφές των οποίων έχουν ανάγκη οι κότες μας;
Οι όρνιθες που διατηρούνται ελεύθερα στα χωράφια και τούς κάμπους βρίσκουν σκουλήκια και σαλιγκαράκια, με τα οποία εξασφαλίζουν ένα μέρος των λευκωματωδών ουσιών και των αλάτων, των οποίων έχουν ανάγκη. Για τις κότες όμως που διατηρούνται περιορισμένες θα έπρεπε να δώσουμε κρεατάλευρο ή ψαράλευρο. Οι τροφές αυτές θα μπορούσαν να γίνουν και στον τόπον μας αλλά προς το παρόν εισάγονται από το εξωτερικό και στοιχίζουν πολύ.
Αντί αυτών μπορούμε να δίδουμε αίμα και κοκκαλάλευρο, τα οποία μπορούμε να κάνουμε μόνοι μας.
Για να κάνουν αλεύρι αίματος μερικοί ακολουθούν το εξής σύστημα.- προμηθεύονται αίμα από τα σφαγεία, το βάζουν στον φούρνο και αφού πήξει και ψηθεί, το περνούν από την μηχανή του κιμά και το μεταχειρίζονται. Το αίμα αυτό μπορούμε να διατηρήσομε πέντε έως δεκαπέντε ημέρες αναλόγως με την εποχή του έτους. Το αίμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ώμο ανακατεμένο και με άλλες τροφές.
Αντί κρεαταλεύρου θα μπορούσαμε να δώσουμε στις κότες και έντερα ωμά ή βρασμένα στο ζουμί των οποίων ανακατεύομε πίτυρα και διάφορα άλευρα για να κάνουμε τα μίγματα, τα οποία θα αναφέρουμε. Από το εξωτερικό φέρνουν επίσης στρειδάλευρο ενώ αυτό είναι εύκολο να γίνει στην Ελλάδα, διότι στις ακροθαλασσιές υπάρχουν πολλά στρειδότσουφλα, τα οποία θα μπορούσαμε να κοπανίσουμε και να ανακατέψουμε στη τροφή των ορνίθων μας. Το κοκκαλάλευρο γίνεται πολύ εύκολα, στα καταστήματα που πωλούν είδη για πτηνοτρόφους υπάρχουν μηχανές για το άλεσμα κοκκάλων.
Ως προς τις άλλες τροφές μπορούμε να τις βρούμε στο εμπόριο, ή να τις παραγάγουμε στο κτήμα μας.
Για να συγκρίνουν τις τροφές τη μία με την άλλη εξέτασαν με πόσο άμυλο αντιστοιχούν εκατό μέρη των διαφόρων τροφών, δηλαδή όταν λέγουμε ότι η θρεπτική αξία του καλαμποκιού είναι 82 του αμύλου, υπό αυτό εννοούμε ότι εκατό μέρη καλαμποκιού έχουν την ίδια αξία την οποία έχουν και 82 μέρη αμύλου (νισαστέ).
Στον κατωτέρω πίνακα φαίνεται η περιεκτικότητα των διαφόρων τροφών σε λευκωματώδεις ουσίες και η θρεπτική αξία αυτών σε άμυλο.
Με τον πίνακα αυτόν μπορούμε εύκολα να καταλάβουμε εάν η τροφή που δίνουμε στις κότες μας έχει στη πρέπουσα αναλογία τις λευκωματώδεις ουσίες.
Είδος τροφής                           Λευκωματώδεις ουσίες Αξία σε άμυλο
%
%
Σιτάρι
10
70
Βρώμη
7,2
60
Κριθάρι
7
65
Σίκαλη
9
70
Καλαμπόκι
6,6
82
Κεχρί
7,5
60
Σπόρος σκουποχόρτου
4
65
Πίτυρα
                   9
42
Άλευρα (αναλόγως με τούς σπόρους)
Γρασίδι
Τριφύλλι χλωρό
1,5
9
» ξηρό
7,5
32
Βαλανίδια ξηρά χωρίς τσέφλιο
5
75
Φοινικόπητα
13
70
Σησαμόπητα
35
80
Κρεατάλευρο
63
90
Ψαράλευρο χωρίς πάχος
44
44
Αίμα ξηοό
70
70
 Η ποσότητα της τροφής που θα δώσουμε στις κότες διαφέρει αναλόγως με την ηλικία, το βάρος του σώματός των, την παραγωγικότητά τους και το πτηνοτροφικό σύστημα που εφαρμόζεται. Εάν δηλαδή το πτηνοτροφικό σύστημα είναι ελεύθερο και οι κότες γυρίζουν στους αγρούς και βόσκουν η τροφή τους είναι απλουστέρα, εάν τουναντίον τις έχουμε περιορισμένες η τροφή που θα χρειαστεί να δώσουμε θα είναι περισσότερη.
Κατωτέρω θα αναφέρουμε, ως παράδειγμα διάφορα σιτηρέσια ορνίθων. Τα σιτηρέσια αυτά δεν είναι υποχρεωτικά, κατά τις τροφές που θα ήταν δυνατό να βρεθούν είναι δυνατόν να αλλάξει και η σύνθεση των, πάντως όμως καθώς αναφέραμε και προηγουμένως η περιεκτικότητα των τροφών που θα δώσουμε στις κότες σε λευκωματώδεις ουσίες θα είναι 16-18 περίπου τοις εκατό. Για να βρούμε τι αναλογία σε λευκωματώδεις ουσίες έχει μία τροφή που δίνουμε στις κότες λογαριάζομε με τη βοήθεια του ανωτέρου πίνακα πόσες λευκωματώδεις ουσίες περιέχει και πόση θρεπτική αξία σε άμυλο. Το ποσό των λευκωματωδών ουσιών πρέπει να είναι σε αναλογία 16-18 περίπου τοις εκατό της θρεπτικής αξίας.
Σιτηρέσια δια νεοσσούς
Σ’ ένα μεγάλο πτηνοτροφείο του εξωτερικού δίδουν το έξης σιτηρέσιο στους νεοσσούς.
Τις πρώτες 36 ώρες μετά τη εκκόλαψη καμία τροφή.
Την δευτέρα ημέρα ψωμί μπαγιάτικο μαύρο τριμμένο δύο φορές την ημέρα, τρίτη και τετάρτη μέρα ψωμί μπαγιάτικο μουσκεμένο με νερό ή γάλα 4 φορές.
Πίτυρα
Πίτυρα
αλεύρι
αλεύρι
αλεύρι
κρεατά-
Κοκαλά­
χονδρά
ψιλά τ
τριφυλλιού βρώμης καλαμποκιού
λευρο
λευρο
5η-9 ημέρα 50
30
10
10
10η·14 » 45
25
10
10
5
5
Βα δεκαπεν. 40
10
20
10
10
5
5
δευτ. μήνας 25
15
15
15
35
10
5
τρίτο; » 25
20
15
10
15
10
5
τέταρτος » 20
30
10 ,
10
10
15
5
Έκτος των ανωτέρω μιγμάτων δίδεται και σιτάρι σπασμένο, το οποίο σκορπίζουν στο πάτωμα. Τα μίγματα ανακατεύονται με νερό ή αποβουτυρωμένο γάλα. Έκτος των μιγμάτων εάν οι νεοσσοί δεν βγαίνουν έξω για να βοσκήσουν δίνεται ψιλοκομμένο χλωρό χορτάρι.
Είναι απαραίτητο, όπως τα μίγματα γίνονται, όταν πρόκειται να τα χρησιμοποιήσουμε χωρίς να παραμείνουν, διότι αλλοιώνονται γρήγορα.
Ένας άλλος πτηνοτρόφος δίδει μέχρι του τρίτου μηνός, μόνον αλεύρι βρώμης. Στα πετειναράκια, τα όποια παχαίνει δίδει μίγματα από αλεύρι κριθαριού, καλαμποκιού και ολίγο κοκαλάλευρο. Στις μεγάλες κότες δύο γεύματα, εκ των οποίων το ένα σπόροι δηλαδή σιτάρι κλπ. 30-35 γραμμάρια την ημέρα για κάθε κότα και μίγμα υγρό καμωμένο από πίτυρα.
Πίτυρα                             40
Αλεύρι κριθαριού           20
Αλεύρι  καλαμποκιού     20
Αλεύρι τριφυλλιού         10
Κρεατάλευρο                  10
Οι σπόροι δίδονται το πρωί πολύ ενωρίς, ενώ το μίγμα το βράδυ, τούτο δίδεται πάντα υγρό υπό τον όρο να μη είναι λασπιάρικο, παρά να είναι ως χονδρός άμμος, ο οποίος δεν κολλά στα χέρια. Το μίγμα που αναφέραμε σε ξηρά κατάσταση δίδεται 50-70 γραμμάρια κατά κότα. Έκτος όμως των τροφών αυτών οι κότες βόσκουν και όταν είναι περιορισμένες δίδεται και χλωρό χορτάρι.
Σιτηρέσια για γεννώσες κότες
Πίτυρα                           30
Πατάτες ψημένες          40
Τριφύλλι ξηρό               10
Κρεατάλευρο                10
Κοκκαλάλευρο               5
Έκτος της τροφής αυτής εις μίγμα υγρό, σκίβαλα 60 γραμμάρια κατά κότα και χλωρό χορτάρι στην βοσκή.
Άλλοι πτηνοτρόφοι συνηθίζουν την εξής τροφή:
Πίτυρα χονδρά              500
Τριφύλλι ψιλοκομμένο  500
Σιτάρι ή καλαμπόκι      1000
Αίμα                               500
Το τριφύλλι και ο καρπός μουσκεύονται επί 6 ώρες μέσα σε νερό και μετά βράζονται επί μισή ώρα. Αφού βράσουν ανακατεύονται τα πίτυρα και το αίμα. Το μίγμα αυτό δίδεται πρωί της εννιά και αφήνεται στη διάθεση των ορνίθων μέχρι τη τετάρτη βραδυνή. Εάν δεν περισσεύσει έως την ώρα αυτή τροφή, την επαύριον η ποσότητα η οποία θα διανεμηθεί αυξάνεται.
Ως φαίνεται και από τα ανωτέρω μίγματα ή τροφή της κότας μπορεί να αλλάζει αρκετά.
Ένα άλλο σιτηρέσιο το όποιον έχει χρησιμοποιηθεί είναι το εξής:
Βαλανίδι ξηρό και ξεφλουδισμένο
30
Αίμα ξηρό κοπανισμένο
15
Πίτυρα
15
Αλεύρι καλαμποκιού
15
Σπόρος σκουποχόρτου αλεσμένος
25
Στρειδάλευρο (κοπανισμένα κοχλίδια)           
 5
Στις κότες που αλλάζουν τα πτερά των δίδουν μέσα στην τροφή των μισή κουταλιά της σούπας πίτας λιναροσπόρου.
Η ποσότητα της τροφής που θα δώσουμε σε κότες περιορισμένες κυμαίνεται από 25 μέχρι 40 δράμια την ημέρα. Στην ποσότητα αυτήν δεν συμπεριλαμβάνεται το χλωρό χορτάρι, το οποίο πρέπει να είναι άφθονο.
Δύο γεύματα την ημέρα είναι αρκετά το ένα από τα γεύματα είναι συνήθως υγρό μίγμα και το άλλο διάφοροι σπόροι ή σκύβαλα.
Τον χειμώνα όταν δεν έχουμε χλωρό χορτάρι δίνουμε λάχανα, παντζάρια και εάν λείπουν και αυτά δίνουμε ξεφυτρωμένο κριθάρι ή βρώμη. Για τις γεννώσες κυρίως το χλωρό χορτάρι είναι απαραίτητο, για να έχουν ξεφυτρωμένους καρπούς για τις κότες χρησιμοποιούν
Ιδικές εταζέρες με συρτάρια, μέσα στα όποια τοποθετείται ο σπόρος του οποίου επιδιώκεται το ξεφύτρωμα. Τα συρτάρια αυτά έχουν βάθος 6-8 πόντους μάκρος και φάρδος ανάλογο με τις κότες διότι ένα συρτάρι ξεφυτρωμένος σπόρος υπολογίζεται για μία ημέρα, υπάρχουν δε εις την εταζέρα αυτή επτά συρτάρια ένα για κάθε ημέρα. Κάθε ημέρα ξοδεύεται ο ξεφυτρωμένος σπόρος ενός συρταριού και γεμίζεται και πάλι το ίδιο συρτάρι για να ξεφυτρώσει. Ο πάτος των συρταριών είναι καμωμένος από λαμαρίνα τρυπημένη και επάνω σ’ αυτήν υπάρχει συρματόπλεγμα για να μη πέφτει ο σπόρος. Βάζομε πρώτα την βρώμη ή το κριθάρι σε νερό και τα αφήνουμε μία νύκτα για να μουσκέψουν καλά, το πρωί τα τοποθετούμε στην εταζέρα, η οποία μένει σε μέρος ξεστό με θερμοκρασία 16-18 βαθμών Κελσίου. Πολλές φορές όμως αντί απλών εταζερών χρησιμοποιούνται ειδικά ντουλάπια, τα οποία ζεσταίνονται με ένα μακγαλάκι.
Η πάχυνση των πουλερικών
Συστηματική πάχυνση των πουλερικών γίνεσαι σπανίως στην Ελλάδα. Στα χωριά μας τα πουλερικά παχαίνουν κυρίως το φθινόπωρο, οπότε λόγου του αλωνισμού η τροφή είναι σχετικώς άφθονη. Τα περισσότερα πουλερικά που πωλούνται στην αγορά είναι συνήθως αδύνατα.
Η καλύτερη εποχή προς πάχυνση είναι λίγο πριν αρχίσουν να εκδηλώνονται οι γεννητικές ορμές. Την εποχή αυτή τα πετειναράκια και οι πουλάδες παχαίνουν γρηγορότερα και με λιγότερη σχετικώς τροφή. Η πάχυνση γίνεται κατά διαφόρους τρόπους. Στο φυσικό σύστημα οι κότες που προορίζονται προς πάχυνση τρέφονται με πολύ τροφή, καλλίτερα όμως αποτελέσματα δίδει η υποχρεωτική πάχυνση, διότι οι κότες στην αρχή δέχονται με ευχαρίστως την τροφή, δεν αργεί όμως να έρθει ο κόρος, οπότε είναι ανάγκη να τις τρέφουμε αναγκαστικώς.
Στο αναγκαστικό αυτό σύστημα οι κότες διατηρούνται μέσα σε κλούβες στενές και η τροφή δίδεται μέσα σε ταΐστρες, οι οποίες κρέμονται μπροστά στις κλούβες. Όταν όμως η πάχυνση προχωρήσει τότε η τροφή δίδεται αναγκαστικώς, κάποτε μάλιστα
η τροφή δίνεται με αυτό τον τρόπο. Στις αρχές η τροφή πρέπει να είναι λίγη, διότι οι κότες μπορούν να πάθουν δυσπεψία, ή οποία επιδρά δυσμενώς στην πάχυνση. Ή τροφή συνίσταται οπό υγρά μίγματα καμωμένα από άλευρα κριθαριού ή καλαμποκιού και δίδεται σε κατάσταση ζύμης και σε κομμάτια τριών πόντων μάκρος και ενός φάρδους ή σε κατάσταση κουρκουτιού ή πηχτής γιαούρτης, οπότε δίδεται με το χωνί. Χρησιμοποιούνται σε πολλά παχυντήρια ιδιαίτερα εργαλεία, με τα οποία τρέφονται οι υπό πάχυνση κότες. Η πάχυνση διαρκεί το πολύ τρεις εβδομάδες. Άλλωστε δεν συμφέρει να διαρκέσει και περισσότερο. Με το αναγκαστικό σύστημα της παχύνσεως κατορθώνουν να δίδουν στην κότα διπλασία τροφή από εκείνην πού θα ήτο διατεθειμένη να φάγει όταν τρέφεται ελεύθερα, δηλαδή μέχρι 50 έως 60 δράμια ξηρά τροφή.
Καλά αποτελέσματα δίνει το αλεύρι καλαμποκιού αλλά προς το τέλος της παχύνσεως πρέπει να δίδουμε αντί αλεύρι καλαμποκιού, κριθαράλευρο, το οποίο κάνει νοστιμότερο και σφικτότερο κρέας.
Με την αναγκαστική πάχυνση η αύξηση τού βάρους φθάνει 60 % αρχικού βάρους. Η τροφή δίνεται σε δύο φορές ή τρεις.
Στα παχυντήρια πρέπει να δίδεται εξαιρετική σημασία στην καθαριότητα, οι κλούβες θα καθαρίζονται τακτικά και θα δίδεται ιδιαιτέρα προσοχή για να μη ψειριάσουν οι υπό πάχυνση κότες. Σε πολλά μέρη χρησιμοποιούν κλούβες σιδερένιες, μέσα στις όποιες διατηρούν 5 έως 6 κότες. Τα κοτόπουλα στις κλούβες αυτές πατούν επάνω σε σιδερένιες βέργες και οι κοτσιλιές μαζεύονται μέσα στα συρταράκια, τα οποία βρίσκονται κάτω από τις βέργες αυτές. Οι τροφές τίθενται σε ταΐστρες, οι οποίες μένουν εμπρός στα κλουβιά και βγαίνουν πολύ εύκολα για να καθαρισθούν. Όταν τελείωση η πάχυνση καθαρίζονται και απολυμαίνονται τελείως πριν εισαχθούν νέες κότες για πάχυνση.
Μεγάλη προσοχή πρέπει να δίδεται επίσης εις την υγιεινή κατάσταση των πουλερικών που τίθενται υπό πάχυνση διότι είναι εύκολο να εισαχθούν κότες προσβεβλημένες από κολλητικές αρρώστιες και να προκληθούν μεγάλες ζημίες.
Μεγάλα παχυντήρια διατηρούν στην Β. Αμερική και σε άλλα κράτη της Ευρώπης. Τα παχυντήρια αυτά χρησιμοποιούν ιδιαιτέρους εμπειροτέχνες, των οποίων η κυρία απασχόληση είναι να χωρίζουν σε κατηγορίες τα πουλερικά πού εισάγονται αναλόγως με την σωματική τους κατάσταση. Προτιμότερες και επικερδέστερες είναι οι κότες οι οποίες όταν εισάγονται στα παχυντήρια να είναι σε καλή σχετικώς σωματική κατάσταση, διότι αυτές παχαίνουν σχετικώς γρηγορότερα και το κέρδος είναι μεγαλύτερο.
Καλά αποτελέσματα δίδουν υγρά μίγματα καμωμένα με διάφορα άλευρα και νερό ή κατά προτίμηση με γάλα ή τυρόγαλα, για τον λόγο αυτό τις κότες που βγαίνουν από τα παχυντήρια αυτά συνηθίζουν να τις ονομάζουν κοτόπουλα τοΰ γάλακτος.
Πάχυνση νεοσσών.
Σε πολλά μέρη της Ευρώπης επιδιώκεται η πάχυνση των νεοσσών, η οποία εκεί αφήνει υπολογίσιμα κέρδη. Η πάχυνση αυτή γίνεται μέσα σε δωμάτια τεχνικώς θερμαινόμενα και εντός κλουβιών, τα οποία είναι στοιβαγμένα κοντά στους τοίχους σε 4 ή 5 σειρές η μία άνω της άλλης. Ως τροφή χρησιμοποιείται γάλα ανακατεμένο με διάφορα άλευρα. Στα πουλάκια του Αμβούργου, τα οποία παχύνονται κυρίως στην Αμερική και τα οποία ονομάζονται με το όνομα αυτό διότι η πάχυνση γίνεται κυρίως πέριξ της πόλεως αυτής, ως τροφή δίνονται ψάρια μικρά ακατάλληλα για τους ανθρώπους, τα όποια αφού ξηραθούν στον ήλιο αλέθονται και ανακατεύονται με γάλα και με διάφορα άλευρα σιτηρών. Σημειωτέον, ότι το γάλα εκεί είναι φθηνό. Σε ένα δωμάτιο 2 μέτρων φάρδους με 3 μάκρος μπορεί να εξασφαλισθεί η πάχυνσης 600 περίπου νεοσσών, μερικοί μάλιστα διατείνονται, ότι σε δωμάτια των διαστάσεων αυτών είναι δυνατόν να παχύνουν μία δυο χιλιάδες μικρών πουλιών. Η πάχυνση διαρκεί 4-7 εβδομάδες και στο τέλος της παχύνσεως τα πουλάκια έχουν μέγεθος και βάρος περιστεριών. Τα πουλάκια Αμβούργου έχουν μία περίεργη γεύση λόγου του τρόπου της διατροφής τους, η οποία αρέσει σε πολλούς μπλαζέ των μεγαλουπόλεων της Ευρώπης.
Στην Ελλάδα δεν διαδόθηκε ακόμη η πάχυνση των νεοσσών. Καλά αποτελέσματα για την πάχυνση δίδουν κυρίως νεοσσοί προερχόμενοι από κότες καλές με πετεινούς της ράτσας των παλαιστών.
Αναλογία κρέατος
Η ποσότητα κρέατος σε σύγκριση με το ζωντανό βάρος στις κότες διαφέρει αναλόγως με την σωματική κατάσταση. Στις αδύνατες κότες το κρέας είναι σχετικώς λιγότερο ενώ το αντίθετο συμβαίνει στις παχιές. Η αναλογία κυμαίνεται μεταξύ 70 και 80%.
Κατά το περί ορνιθοκομίας γαλλικό σύγγραμμα του  η αναλογία κρέατος κοκάλων κλπ. στις κότες είναι εξής:
                                    Κότα αδύνατη    Κότα παχιά    Καπόνι
Ζωντανό βάρος
  1,200
   1,850
4,000 γρ.
Κρέας
     53 %
    66 %
74,5 %
Κόκκαλα
    17 %
      9 %
  5,5 %
Λίπος
      4 %
      7%
     9 %
Πτερά
      6 %
  4,5 %
2, 75 %
Αίμα και έντερα
    19 %
    12 %
      7 %
Φύρα (εξάτμιση κ.λ.π.)
      1 %
   1,5 %
 1,25 %
 Πηγή: Η κόττα-Γ. Ψάλτη – Αθήνα 1933